RSS

Bakı Etiket Arxivləri:

Yazı 17. Əks-səda: Adsız № 6

1007060-i_037

Bir sikkənin tarixçəsi

E.ə. I əsrin əvvəllərinə yaxın Roma respublikası öz qüdrətinin ən yüksək zirvəsində idi: Qərbi Aralıq dənizi zonasında Karfagen kimi güclü rəqib dağıdılmış, İspaniya və Şimali Afrika ələ keçirilmiş, şərqə ekspansiya başlamış – Makedoniya dağıdılmış, ellenistik Suriya və Misir ilə üs-üzə gəlmişdir. Vətəndaş müharibəsi və imperiya hələ qabqda idilər, amma yenə də, vəziyyət biraz gərgin idi.
Və öz siyasi, iqtisadi və hərbi qüdrətinin ən pik nöqtəsiydəykən Roma özünün ən amansız müharibəsinə girişməli oldu. E.ə. 90-89 illərində bilavasitə İtaliya ərazisində sürən müharibə tarixə Müttəfiq müharibəsi adı ilə düşmüşdür. İş belə idi ki, vatxilə yavaş-yavaş İtaliyanı işğal etmiş Romalılar müharibənin çətinliyindən, sazişlərdən, siyastətçilərin kefindən asılı olaraq müxtəlif şəhərlərə müxtəlif statuslar vermişdilər. Ortaq cəhət o idi ki, əhalisi hərbi xidmətə cəlb olunsalar da heç birisi Roma vətəndaşı deyildi deyə, bir çox nemətlərdən və imkanlardan məhrum idilər. Çünki romalıların yaxşı bir sözü var idi – “divide et impera” – parçala və hökm et, müxtəlif əhali qruplarını hüquqca müxtəlif pillələrə qoysan hər kəs daha aşağıdakına nisbətən öz imtiyazlarından bərk-bərk yapışıb hıçqırığını da çıxarmayacaq, aşağıdakılar isə “şikayətlənsələr” belə, qəlblərində “yüksəlmək” barədə arzu edəcəklər.
Amma necəsə olur, bunlar, Romanın müttəfiqləri bir gün sözləri bir araya qoyurlar ki, öz dövlətlərini yaradırlar, Romaya da müharibə elan edirlər. Bir çoxu Roma ordusunda xidmət keçdiyindən yaxşı ordu təşkil edirlər, idarəçilik sistemi yaradırlar. Hətta öz simvolları öküzün Kapitoli canavarını tapdaladığı pul da zərb edirlər. Müharibə çox çəkməsə də Roma üçün çox çətin keçir. Müttəfiqlər dalbadal Romanı məlub edirlər. Yeni qazanılmış koloniyaları da itirmək təhlükəsindən qorxan senat belə qərar verir ki, qarşı tərəfdən, o şəhərlər ki, deyək ki, bir ay ərzində təslim olsalar onlara vətəndaşlıq veriləcək, əks halda müharibəyə davam və cəza. Çünki Romalılar yuxarıdakı sözü çox yaxşı bilirdilər – parçala və hökm et. Və nə baş verir?! Cəmi bir neçə ay ərzində koalisiya parçalanır və Roma yenə də qalib gəlir.

Bu gün məlum videonu yerləşdirəndən sonra ziddiyyətli müxtəlif şərhlər gəldi: bəziləri dedi ki, bu qaçqınlar qəşəngcə gəliblər şəhərə, zayını çıxarıblar, imtiyazları var, heç nəyə pul ödəmirlər, onlar söydülər, digəriləri dedi ki, şəhər camaatının qaçqınlardan nə xəbəri var, oturublar özləri üçün oazisdə, hər şeyləri var, bizi isə erməni qovub, indi öz vətənimizdə də əzirlər. Ziddiyyətlidir. Danmıram. Amma bilin ki, süni şəkildə avtobusa işə gecikənin mənafeyi ilə öz sözünü yuxarılara çatdırmağın yeganə yolu kimi küçə kəsən şəxsin mənafeyini toqquşduran şəxslər yəgin ki, yurfakda mənim kimi latın dilindən Əzizə müəllimədən “zaçoru” öz bilikləri ilə alıblar və bu ifadəni yaxşı əzbərləyiblər – divide et impera!

 

Etiketlər: , , , , , , , , ,

Yazı 2. Əks-səda: Şəhərimiz

Holland rəsm məktəbinin bir nümayəndəsi var, Rembrandt, gərək ki, tanıyasınız, van Reyn`dır soyadı. Yeri gəlmişkən, Munk Sezann kimi tək-tük istisna dahiləri saymasaq, intibah dövrü Holland rəssamlıq məktəbi fikrimcə indiyənə qədər rəsm tarixində ən zəngin və güclü bir mədəni laydır. Təsadüfi deyil ki, mənim də çox sevdiyim Delftli Vermeyeri hətta Salvador Dali kimi eqoist özünün “Bir dahinin (sic!) gündəliyi”ndə bütün zaman və xalqların ən böyük rəssamı adlandırmışdır. İkinci Leonardo da Vinçi idi, Dali təvazökarcasına özünü yalnız üçüncü pilləyə yerləşdirmişdir. Nə isə, mətləbdən bir qədər uzaqlaşdım… Həmən bu Rembrandtın ən məşhur şəkillərindən biri 1642-ci ildə çəkilmiş “Gecə keşiyi” rəsm əsəridir.

"Gecə keşiyi"

"Gecə keşiyi"

Rəvayətə görə rəsmin əsl, ilk adı “Kapitan Frans Banninq Kokun və leytenant Villem van Reytenburqun atıcı bölüyünün səfərə çıxması” adlandırdı, hadisələr də aydındır ki, gündüz cərəyan edirdi. Lakin müxtəlif muzeylərdə nümayiş edilən şəkil 200 il ərzində elə his-pas qatı ilə örtülür ki, şəkil yeni ad alır – “Gecə keşiyi”. Deyirəm, bu avropalılar dəlidir – bir molla, bir kəllə qənd, üç manat da pul bir şüşə aseton, biraz pambıq, 15 dəqiqə də əziyyət – problem həll olunsun, şəkil də qət-təzə olsun, keçmiş adı qayıtsın!

ŞƏHƏRİMİZ AĞ GÜNƏ ÇIXDI

“Bakılı” sözünü heç sevmirəm – atam da, özüm də bu şəhərdə doğulsaq da, mən Oğuzluyam, mən Qumlaqlı, Qəmərəvanlı, Dərbəndliyəm (sonuncu ikisində heç olmasam da). Amma bu şəhəri çox sevirəm. Çox sevmişəm, dəlicəsinə, onu quru bağlarını, küləkli dənizkənarını, tozlu dalanlarını, çoxmillətli ab-havasını, tarixi və coğrafiyasını, memari və səslərini…

Read the rest of this entry »

 
7 Şərh

Müəllif Açıq İyun 13, 2010 in Чёрная кошка, белый кот

 

Etiketlər: , , , ,