RSS

Kateqoriya Arxivləri: Чёрная кошка, белый кот

Отношения между людьми

Yazı 17. Əks-səda: Adsız № 6

1007060-i_037

Bir sikkənin tarixçəsi

E.ə. I əsrin əvvəllərinə yaxın Roma respublikası öz qüdrətinin ən yüksək zirvəsində idi: Qərbi Aralıq dənizi zonasında Karfagen kimi güclü rəqib dağıdılmış, İspaniya və Şimali Afrika ələ keçirilmiş, şərqə ekspansiya başlamış – Makedoniya dağıdılmış, ellenistik Suriya və Misir ilə üs-üzə gəlmişdir. Vətəndaş müharibəsi və imperiya hələ qabqda idilər, amma yenə də, vəziyyət biraz gərgin idi.
Və öz siyasi, iqtisadi və hərbi qüdrətinin ən pik nöqtəsiydəykən Roma özünün ən amansız müharibəsinə girişməli oldu. E.ə. 90-89 illərində bilavasitə İtaliya ərazisində sürən müharibə tarixə Müttəfiq müharibəsi adı ilə düşmüşdür. İş belə idi ki, vatxilə yavaş-yavaş İtaliyanı işğal etmiş Romalılar müharibənin çətinliyindən, sazişlərdən, siyastətçilərin kefindən asılı olaraq müxtəlif şəhərlərə müxtəlif statuslar vermişdilər. Ortaq cəhət o idi ki, əhalisi hərbi xidmətə cəlb olunsalar da heç birisi Roma vətəndaşı deyildi deyə, bir çox nemətlərdən və imkanlardan məhrum idilər. Çünki romalıların yaxşı bir sözü var idi – “divide et impera” – parçala və hökm et, müxtəlif əhali qruplarını hüquqca müxtəlif pillələrə qoysan hər kəs daha aşağıdakına nisbətən öz imtiyazlarından bərk-bərk yapışıb hıçqırığını da çıxarmayacaq, aşağıdakılar isə “şikayətlənsələr” belə, qəlblərində “yüksəlmək” barədə arzu edəcəklər.
Amma necəsə olur, bunlar, Romanın müttəfiqləri bir gün sözləri bir araya qoyurlar ki, öz dövlətlərini yaradırlar, Romaya da müharibə elan edirlər. Bir çoxu Roma ordusunda xidmət keçdiyindən yaxşı ordu təşkil edirlər, idarəçilik sistemi yaradırlar. Hətta öz simvolları öküzün Kapitoli canavarını tapdaladığı pul da zərb edirlər. Müharibə çox çəkməsə də Roma üçün çox çətin keçir. Müttəfiqlər dalbadal Romanı məlub edirlər. Yeni qazanılmış koloniyaları da itirmək təhlükəsindən qorxan senat belə qərar verir ki, qarşı tərəfdən, o şəhərlər ki, deyək ki, bir ay ərzində təslim olsalar onlara vətəndaşlıq veriləcək, əks halda müharibəyə davam və cəza. Çünki Romalılar yuxarıdakı sözü çox yaxşı bilirdilər – parçala və hökm et. Və nə baş verir?! Cəmi bir neçə ay ərzində koalisiya parçalanır və Roma yenə də qalib gəlir.

Bu gün məlum videonu yerləşdirəndən sonra ziddiyyətli müxtəlif şərhlər gəldi: bəziləri dedi ki, bu qaçqınlar qəşəngcə gəliblər şəhərə, zayını çıxarıblar, imtiyazları var, heç nəyə pul ödəmirlər, onlar söydülər, digəriləri dedi ki, şəhər camaatının qaçqınlardan nə xəbəri var, oturublar özləri üçün oazisdə, hər şeyləri var, bizi isə erməni qovub, indi öz vətənimizdə də əzirlər. Ziddiyyətlidir. Danmıram. Amma bilin ki, süni şəkildə avtobusa işə gecikənin mənafeyi ilə öz sözünü yuxarılara çatdırmağın yeganə yolu kimi küçə kəsən şəxsin mənafeyini toqquşduran şəxslər yəgin ki, yurfakda mənim kimi latın dilindən Əzizə müəllimədən “zaçoru” öz bilikləri ilə alıblar və bu ifadəni yaxşı əzbərləyiblər – divide et impera!

 

Etiketlər: , , , , , , , , ,

Yazı 15. Əks-səda: Adsız № 6

optimist və pessimist

Optimist millətçi

Hardasa 1-2 il öncə deyəsən Azadlıq radiosunun saytında bir həvəskar videoyazı paylaşılmışdı. Orada da deyəsən Lənkəran zonasından yolboyu meşələrin prezidenti səfəri qabağı necə “abadlaşdırıldığı” göstərilmişdi. Deməli ağacların yola baxan tərəfi həşəratlar əleyhinə mübarizə məqsədilə ağardılmışdı, arxa tərəfləri isə olduğu kimi qalmışdı. Kimsə qənimət bilib o bir neçə litr əhəngli suyu da yeyib qabağa düşüb demək ki. Vallah elə absurd teatrıdır ki, Ejen İonesku da həsəd aparır yəgin. Deyəsiz ay Rüfət, yenə bədbin-bədbin danışırsan, mənasız tənqid edirsən. Daha optimistik olmaq lazımdır, axı stəkanın yarısı doludur, axı ağacın yarısı ağardılıb, buna da şükür!

Amma mən məhz optimist olduğum üçün yazıram, tənqid edirəm. Çünki mən inanıram ki, biz bu cür davranışa, bu cür siyasətə, bu cür ədalətə layiq deyilik. Ona görə də bütün optimistləri bir araya səsləyib, daha yaxşı Azərbaycan naminə gündəlik işləməyə çağırıram. Mötədil mühafikar kimi daha radikal dəyişikliklərə ehtiyacımız var: dövlət maşını yenidən qurulacaq, iqtisadiyyatda mütləq özəlləşdirmə və liberallaşma aparılacaq, hüquq doqmatik formalizmdən əl çəkib məhkəmə qərarlarının çevikliyinə keçəcək, ümumbəşəri, milli və dini dəyərlər sözdə deyil, əməldə öz yüksək yerini alacaqdır.

Siyasi baxımdan mən əslində millətçiyəm, amma bu İTV millətçiliyindən Allah qorusun bizləri, yazığıq. Millətçilik bilirsiz nədir? Millətçilik öz millətinə münasibətdə elə sevgidir ki, bir cəm kimi bütün millətə sevgin eyni dərəcədə onun hər bir fərdinə qarşı da siraət edir. Çünki, pisdir, yaxşıdır, amma sənin millətivin nümayəndəsi səninlə eyni qanın daşıyıcısıdır. Bunu sevirsənsə, bunu qəbul etməlisən, bunu əfv etməlisən. Millətçilik odur ki, başqa millətlərin mövcudluğunu qəbul edib, nailiyyətlərindən yaralanmaq, səhvlərindən yan keçmək üçün onlarla daim ünsiyyətdə olasan, millətçilik təcridçilik deyil. Səndən zəngin, ağıllı, işlək qonşunla bərabər olmanın iki yolu var: onu öz səviyyəvə endirmək ya da onun səviyyəsinə yüksəlmək. Birinci yol dalandır: çünki sənəndən asılı deyil. Nicat ikinci yoldadır. Dostlar, “millət-millət” deyib köynəyinizi cırıb daxili düşmənləri bəsdir axtardınız, özü də xarici düşmnlər qala-qala.

 

 

Etiketlər: , , , ,

Yazı 11. Əks-səda: Dillər

Bu, çox unikal postdur mənim üçün, çünki hər 2 bloqumda paylaşacağım qısa bir yazıdır. Amma bunun dəyərliliyi çox böyükdür, 3 maraq sferamın (kitablar, Esperanto, modern) kəsişdiyi nöqtədə yerləşir. Esperanto üçün təfərrüatlı Travnik-bloq`dakı yazımdan oxuyun.

Esklibrislər kitabın üzərinə sahibi tərəfindən yapışdırılan və mülkiyyətçini bildirən kitab işarəsidir. Orta əsrlərdən gələn ən-ənə modern dövründə də dəbdə idi.

 

Etiketlər: , , ,

Yazı 6. Əks-səda: Dillər

“XXI əsrin artıq 10-cu ilində yaşasaq da… “

Əvvəl istədim yazıma belə başlayım. Sonra düşdündüm ki, hə, nolsun?! Bu sözlərin ardına qloballaşan dünya və millətçiliyin yüksəlişi haqqında sözlərdən də əlavə edib Esperantoya bir körpü atıb, yazıma davam etmək istədim. Sonra düşündüm ki, axı niyə? Axı mən rəsmi dövlət qəzetində məqalə yazmıram, dilşünaslıq haqda öz təəssüratlarımı qələmə alıram, üstəgəl bu bloqun eksperimental bir meydanı olduğunu nəzərə alsaq, həqiqətən də, niyə?! Ona görə bütün toplanmış fikirləri qırağa atıb, səyahətə yollanmaq qərarına gəldim. Cavanlığıma.

ÜMİD DİLİ

Esperanto bayrağı

Esperanto bayrağı

Read the rest of this entry »

 
12 Şərh

Müəllif Açıq Sentyabr 13, 2010 in Чёрная кошка, белый кот

 

Etiketlər: , , , , ,

Yazı 3. Əks-səda: Blumsdey

Bir neçə gün öncə (16 iyun) İrlandıyada – əşşi, nə irlandiyabazlıqdır, bütün dünyada Blumsdey bayramı qeyd edilirdi. Bu günün qeyd olunması ənənəsi Ceyms Coysun məşhur “Uliss” romanının baş qəhrəmanı Leopold Blumun adı ilə bağıdır – 700 səhifəlik romandakı bütün hadisələr məhz 16 iyunda cərəyan edir. Həmən günü müəllif öz gələcək həyat yoldaşı ilə ilk dəfə görüşmüşdür.

UZAQ-YAXIN YAŞIL ADA

Yox, bu yazım vaxtilə Flora Kərimovanın ifa elədiyi məşhur mahnı haqda deyil, İrlandiya və irlandlar, daha doğrusu İrlandiya, irlandlar və Mən haqqında olacaq.

İrlandiyanın gerbi

İrlandiyanın gerbi

Read the rest of this entry »

 
6 Şərh

Müəllif Açıq İyun 19, 2010 in Чёрная кошка, белый кот

 

Etiketlər: , , , , , , , ,

Yazı 2. Əks-səda: Şəhərimiz

Holland rəsm məktəbinin bir nümayəndəsi var, Rembrandt, gərək ki, tanıyasınız, van Reyn`dır soyadı. Yeri gəlmişkən, Munk Sezann kimi tək-tük istisna dahiləri saymasaq, intibah dövrü Holland rəssamlıq məktəbi fikrimcə indiyənə qədər rəsm tarixində ən zəngin və güclü bir mədəni laydır. Təsadüfi deyil ki, mənim də çox sevdiyim Delftli Vermeyeri hətta Salvador Dali kimi eqoist özünün “Bir dahinin (sic!) gündəliyi”ndə bütün zaman və xalqların ən böyük rəssamı adlandırmışdır. İkinci Leonardo da Vinçi idi, Dali təvazökarcasına özünü yalnız üçüncü pilləyə yerləşdirmişdir. Nə isə, mətləbdən bir qədər uzaqlaşdım… Həmən bu Rembrandtın ən məşhur şəkillərindən biri 1642-ci ildə çəkilmiş “Gecə keşiyi” rəsm əsəridir.

"Gecə keşiyi"

"Gecə keşiyi"

Rəvayətə görə rəsmin əsl, ilk adı “Kapitan Frans Banninq Kokun və leytenant Villem van Reytenburqun atıcı bölüyünün səfərə çıxması” adlandırdı, hadisələr də aydındır ki, gündüz cərəyan edirdi. Lakin müxtəlif muzeylərdə nümayiş edilən şəkil 200 il ərzində elə his-pas qatı ilə örtülür ki, şəkil yeni ad alır – “Gecə keşiyi”. Deyirəm, bu avropalılar dəlidir – bir molla, bir kəllə qənd, üç manat da pul bir şüşə aseton, biraz pambıq, 15 dəqiqə də əziyyət – problem həll olunsun, şəkil də qət-təzə olsun, keçmiş adı qayıtsın!

ŞƏHƏRİMİZ AĞ GÜNƏ ÇIXDI

“Bakılı” sözünü heç sevmirəm – atam da, özüm də bu şəhərdə doğulsaq da, mən Oğuzluyam, mən Qumlaqlı, Qəmərəvanlı, Dərbəndliyəm (sonuncu ikisində heç olmasam da). Amma bu şəhəri çox sevirəm. Çox sevmişəm, dəlicəsinə, onu quru bağlarını, küləkli dənizkənarını, tozlu dalanlarını, çoxmillətli ab-havasını, tarixi və coğrafiyasını, memari və səslərini…

Read the rest of this entry »

 
7 Şərh

Müəllif Açıq İyun 13, 2010 in Чёрная кошка, белый кот

 

Etiketlər: , , , ,

Yazı 1. Əks-səda: Məhəlləmiz

Şəhər tərəfdən gələndə, Neftçilərdə Bakı ilə qardaşlaşmış Seneqalın paytaxtı şərəfinə adlandırılmış Dakar meydanının ətrafına fırlanıb Əhmədli istiqamətində düz hərəkət edirsiniz. Əhmədli metro stansiyası zonasında Bakı ilə qardaşlaşmış Sarayevo şərəfinə adlandırılmış küçəni keçərək Ukraina meydanına dirənirsiniz. Burdan mənim yaşadığım N.Tusi küç., ev 28 ünvanına yetişməyin 2 yolu var: ya parkboyu uzanan, Bakı ilə qardaşlaşmış Neapol küçəsi ilə yuxarı qalxıb, ordan sağa dönmək, ya da meydandan dərhal sağa – Bakı ilə qardaşlaşmış vyetnamlı Vunq Tau küçəsi ilə hərəkət edib, sonunda yuxarı qalxmaq – istənilən halda siz el arasında “62-nin koneçnısı” adlanan məkana çatasınız. Burası bizim məhlədir.

HEYDƏR ƏLİYEV Jr. NİYƏ MƏNİM QONŞUM DEYİL?!

Azərbaycanın 3-cü prezidenti Heydər Əliyev bir dəfə bizim cənnət-məkan Əhmədlini ziyarət edərkən (bildiyiniz kimi Həcc ziyarətinə gedənlərə “hacı” deyillər, eynilə Əhmədlini ziyarət edənlərə də “əhməd”) demişdir ki,
Read the rest of this entry »

 
 

Etiketlər: ,